Kio estas konata el scienco

La realeco de homo estas tio, je kio homo kredas.

«Voodoo death» (Walter B. Cannon, 1942). Usona fiziologo priskribis kazojn de aborigenoj kaj maorioj, kiuj post rompo de tabuo aŭ fariĝinte viktimoj de «pointing the bone» mortis en intervalo de kelkaj horoj ĝis unu tago. Nekropsio ne montris organikajn kaŭzojn; Cannon ligis la mortemon kun akra adrenalina reago de timo.

«Psychogenic death of Mr J» (1979) — 37-jara viro mortis ene de unu tago post kiam li decidis, ke operacio de la spino «kondamnis» lin; sekco ne montris patologion.

«Hex death» (C. K. Meador, 1992) — paciento kun minimuma stomaka kancero svenis kaj mortis tuj post la vortoj de la kuracisto, ke «ne restas longe por vivi». La aŭtoro montris, ke timo, subtenita de aŭtoritato, ekigas mortigan nocebo-efikon.

Stres-kardiomiopatio («sindromo de rompita koro», sindromo Takotsubo). Akra emocia ŝoko (perdo, kverelo, eĉ gajno en loterio) kaŭzas subitan malfortiĝon de la maldekstra ventriklo, aritmion kaj ŝokon. En maloftaj okazoj tio finiĝas per rompo de la koro kaj morto, malgraŭ la foresto de koronaria stenozo.

«Give-up-itis» (pasiva estingiĝo de la vivvolo). Dokumentoj pri militkaptitoj de la Korea milito, kaptitoj de koncentrejoj kaj ŝiprompitoj priskribas sinsekvajn stadiojn: socia retiriĝo → apatio → rifuzo de manĝo/akvo → halto de la koro post 2-3 semajnoj. La neŭropsikologo John Leach ligas la fenomenon kun manko de dopamino en la frontostriataj cirkvitoj. Senkuraĝiĝo kaj plena perdo de celo subpremas la limbajn kaj prefrontajn cirkvitojn, kiuj regas iniciaton kaj spiradon.